Sandžak zemlja Dobrih Bošnjana

Autor: Sulejman Aličković

Glavni problem sa rekonstrukcijom bogumilskog učenja je što skoro svi sačuvani podatci dolaze od njihovih progonitelja. Tako i danas još ovjek traje obračun sa njihovim nasljednicima.Za arheologa u muzeju Ras nepostoji stećak iako je Srbija zemlja gdje se vjekovima vodila bitka protiv sljedbenika Bosanske crkve sve do kraja XIV stoljeća.

Razumljivo je da se naučnik bavi naukom, ali dali je razumljivo da u toj svojoj nauci koristi politiku kao osnov za nauku ? Tako i arheolog umjesto da zakopa malo dublje svoje alatke u svetu Sandžačku zemlju,on uporno govori kako je to zemlja po kojoj hoda, ima samo jednog vlasnika.Nažalost čak i tu prikriva ono što vidi ( nekropole stećaka razasute po čitavoj Sandžačkoj zemlji.Skoro da nema sela  gdje nepostoji staro selo i tu negdje na visoravnu ugledaš nekropolu stećka). U toj kako kažu koljevci Srbije Starom Rasu iako još uvjek ni sami nijesu odgonetnuli istinu gdje je to Ras, jer stara tvrđava Arsa pripada Ilirskim kraljevima i tu nema više dileme.Čak nije ni na mjestu u kome se tekstu  navodi na ušću  dvije rijeke Raške i Ibra.Arsa je na Ušću rijeke Raške i Sebečevke.

« ISTRAŽIVANJA Starog Rasa, kolevke Srbije, već godinama nema iako ga je Unesko još 1979. stavio na listu svetske baštine. Svijet je tada bio opčinjen Sopoćanima, Petrovom crkvom, Đurđevim stupovima, tvrđavom Rasom na planinskoj hridi iznad ušća Raške u Ibar koja je štitila srednjovekovni grad Trgovište, utvrdom Gradina-Postenje, koja je dominirala gradom u dolini, na mjestu današnjeg Novog Pazara i motrila na put koji vodi u dolinu Deževe gdje su se nalazili dvorovi Nemanjića. » Očigledno da i sam areholog nevjeruje u sve ovo što priča.Poznata polemika izmedžu akademika Popovića Mark  i  Jovanke Kalič koji još uvjek nijesu načisto sa tim gdje je to Ras taj dnevni grad Nemanjića.Opet bih opomenuo arheologa da je njgov posao da tamo gdje se predpostavlja da postoji neki dokaz zakopa malo dublje ali da se nedesi kao u selu Pružanj sa urnama iz vremena Ilira,Kelta,Gota itd. Zadnja gromila na kojoj su radili arheolozi iz Novog Pazara selo Pružanj pokazuje šta se to dešava sa onom kulturom koja ne pripada Nemanjićima.Nemože se ni jednog trenutka javno priznati da na ovim teritorijama žive i neki drugi osim Nemanjića.Ali pođimo redom:Deževski sabor, pokolj sledbenika Bosanske crkve,korišćenje pad Vizantije i pripisivanje svega toga Nemanjićima,Nemanjina osvajanja teritorija.Ko su to « bogumili,kutugeri,babuni,i koji sve ih imenom nenazvaše.Koliko samo sličnosti sa imenom Dobri Bošnjanin u poslednjih 150 god i zatiranje imena Bošnjak.U raškim izvorima imaju dva tri prokletstva na babune i nekolika pomena o borbi s njima.'”)

PALJEVSKA ĆELIJA

PALJEVSKA ĆELIJA

Nemanja je da bi utvrdio pravoslavlje u svojoj državi energično iskorienjivao bogomile. Gonio ih je nemilosrdno; plijenio im je imanja, kažnjavao ih je,čak i spaljivao; njihovom čitelju je dao odrezati jezik. Uništavao je i njihove knjige. Gonjeni bogomili.bježali su iz Raške na sve strane, a najviše ih se spasilo u susjednoj Bosni.Spasavajući se u šumama Sandžaka i nastavljajući tako čuvanje svoje vjere prikrivali su se i sastajali u pećinama.Poznato mjesto gje su se okupljali je i Paljevsaka bogomilska ćelija. poznata u narodu pod tim nazivom sve do današnjih dana. U glasniku Srp. Učenog društva  iznosi se jedan stari ćirilski srpski dokumenat u kojem se pripovijeda, kako je za vremena Stevana Lazarevića povraćena Srebrenica od Bosne. Za njezine stanovnike se veli: „Se že vsi jeresi bogomilskie sut”.

Pa i kada je nestalo u Bosni bogomila sačuvalo im se u narodu ime,ili kako ih to bilježi Sumarni popis Sandžaka Bosna  iz 1468/69.godine (krstjani) ko misli drugačije neka donese dokumentaciju.

Sve ovo nepobitno dokazuje da je u Bosni prije dolaza Osmanlija Bosanska crkva imala svoj uticaj i na teritoriju Sandžaka. Razasuti stećci širom zapadnog i južnog Sandžaka govore gdje su to granice srednjovjekovne Bosne.

Poslije smrti velikog župana Stefana Nemanje, Vukan je nakratko preuzeo vlast u Raškoj, uz pomoć  Ungarske nakon zbacivanja sa vlasti, gubi mu se svaki trag 1207 godine. Šta znači gubi mu se svaki trag jednom od sinova Stefana Nemanje,zato nema obješnjenja,poznato je da je Vukan bio sledbenik katoličanstva,možda je i to razlog gubljenja traga.I sve tako do cara Dušana koji je i zakonom zabrnio riječ babun »„I ko se nađe kao jeretik, živeći među hrišćanima, da se ožeže po obrazu i da se izagna, a ko bi ga tajio, i taj da se ožeže.“

Dušanov zakonik, član 10.

Oni koji su krili prijatelje „jeretike“ od progona, rizikovali su žigosanje na licu.

„I ko rekne babunsku reč, ako je vlastelin, da plati sto perpera, akoli je sebar da plati dvanaest perpera i da se bije štapovima.“

Dušanov zakonik, član 85.

Deževa

Deževa

Zašto se negiraju nekropole stećaka u Sandžaku ? Nema drugog razloga  osim da bi se negirao jedan narod i njegovo postojanje na toj teritoriji.Ako je nauci poznaota da još Šefik Bešlagić u svom djelu:Stećci (kataloško-topogravski pregled) belježi stećke u Novom Pazara kod Petrove cvrkve u blizini varošice nalazi se nekropola sa 11 stećaka ( 8 ploča i 3 sljemenjaka).Obrada stećaka je neujednačena,neki primjerci su veoma utonuli u zemlju,pa su iskopani.Dalje nastavlja Bešlagić:na mjestu gdje se nalazi staro i novo jevrejsko groblje,nalazi se 2 stećka u obliku sljemenika.Stećci su dobro obrađeni,danas su dislocirani niko nezna ni gdje.Predpostavlja se da je bilo mnogo više stećaka ali vjreovatno su iskorišteni za  klesanje jevrejskih nadgrobnih spomenika.Krenusmo ka Deževi koje je udaljena od grada oko 7 km od nekadađnje nekropole u samom selu,koja je zatrpana sa zemljomdo danas je ostala samo jedna ploča.Ploča je dobro obrađena na čeonim stranama koje su zaobljene.

Navedoh namjerno ono što je Bešlagić zabelježio iako u svom narednom djelu Atals nekropola stećaka u Sandžaku biće obrađene sve nekropole od Ibra do Drine.Nemože se tvrditi da današnji stanovnici koriste stećak kao građevinski materijal,to je samo još jedan napad na bošnjake,dobro se zna da su stećci uzidani u Petrovu crkvu da je čak i stećak na samom ulazu te crkve imalo bi puno dokaza o uziđivanju stećaka od Pazara do Dečana u čije pod uzidan stećak.Postaviću pitanje zašto arheolog  i iz kojih razloga govori o prodaji privatnog vlasništva(zemlje).Ja nebih o tome ko prodaje a ko kupuje,zna se dobro da je zemlja u Sandžaku skuplja nekoliko puta od one kod Kraljeva i Kragujevca,i nije tačno da se prodaje budi zašto.

Tvrdoševo

Tvrdoševo

Ali nastavimo putovanje   dolinom Ljudske rijeke nekada carskom  džadomod Jeni Pazara prema Sjenici može se samo potvrditi da  sa ljeve i desne strane postoje nekropole stećaka koje je već odavno neko devastirao,odneti su najlješi stećci ostali razbacani pa čak i na ona mjesta na kojima su radili arheolozi muzeja iz Novog Pazara selo Tvrdoševo na lokalitet poznato u narodu kao latinsko groblje jer postoji i takozvano grčko groblje u ataru istog sela.Nekropola stećaka u selu Tvrdoševu je sigurno jedna između najvećih nekropola na djelu Novopazarske opštine.Broj oko 60 stećaka.Kao i obično i ovdje je vladao vandalizam nad kulturnom baštinom koja pripda Bošnjacima.Postoji desetak stećaka koji su jedinstveni po svojoj izradi “stećak klesan u obliku ribe”.Moj mišljenje da su ovo najstariji stećci na Balkanu na njima nema nikakvih oznaka osim što sam oblik stećka govori o simbolu ribe,koja je kao simbol bio prvih sljedbenika Isa pejkambera sve do silom  nametanja krsta,križa.

Negovorili li ovaj stećak o uticaju – ARIJA I NJEGOVIH SLJEDBENIKA  NA PROSTORIMA SANDŽAKA.Šta kažu drugi o Arijanskim elementima u službama Bosanske crkve:”Isto tako vrijedi podatak, koji navodi Germain Morin u jednom svom tekstu iz 1932. godine, kako se u VI. i VII. stoljeću u nekim ilirskim, odnosno bosanskim crkvenima općinama svetkovao blagdan trojice gotskih mučenika: “Hildaevora, Vihila ili Juhila i Theogenesa”.

U vezi s iznesenim Čremošnikovim mišljenjem treba navesti kako se u literaturi naziv “arijanci” u srednjem vijeku tumači u smislu da se odnosio primarno na one za koje se vjerovalo da niječu božanstvo Kristovo. Tako se navodi da je naziv “arijanska hereza” od prve polovine XI.stoljeća u upotrebi i kao oznaka za neomaniheizam, a od XII. stoljeća da se posebno odnosio na katare. Na mogućnost da Crkva bosanska potječe iz arijanstva, posredno bi mogli upućivati neki izvori koji spominju arijanizam u susjedstvu srednjovjekovne Bosne.” Čuvanjem nekropola stećaka mi ćemo na najbolji način zaštititi našu prošlost a lokalitete na kojima se nalaze urediti i omogućiti svim zainteresovanim da ih posjete. Naučno-istraživačkim radnicima treba dati mogućnost da istražuju ove kulturološke fenomene. Epitafi na stećcima su prava riznica podatka o narodnom jeziku i pismu, o ličnostima, društvenim odnosima i narodnim običajima, zbog čega istraživanje i poznavanje stećaka ima karakter polivalentne naučnoistraživačke djelatnosti.Nažalost stećak u Sandžaku je prepušten onima koji žele da ga tu više nema.Uništavanje se nastavlja na svim većim nekropolama širom Sandžaka.Naučnik mora razmišljati koliki je uticaj jezika u samoj onomastici Sandžaka u natpisima koje se mogu pronaći na stećku »Ovdje leži knez Petar sin kneza Zota » stoji zapisano na jednom stećku.I imenu Zot-Bog nalazi se istina.

Župa

Župa

Na kraju samo da napomenem zar nepostoje na ovim teritorijama etnička mješanja.Starosjedilaca Iliri koji su prihvaćali pridošle narode Kelte,Gote,RimljaneVlahe,Slovene koji ostaviše svoje tragove u onomastici Sandžaka.Tako da i ta rijeka Raška je riječ čiji je  korjen u Ilirskom jeziku( akademik Alija Đogović-Atlas dijalektičkih izoglosa Sandžaka).Još uvjek se šuti o postojanju dva Rasa.Jedan je Ras na ušću rijika Sebečevke i Raške. Drugi Ras je 20 km udaljen od ovog na putu prema Deževi i selu Tenjkovu. Priča kako je Ras na mjestu današnjeg Novog Pazara je samo opet zamagljivanje historije. Topografske karte Geografskog instituta J.A. po topografskim znacima iz 1939.god. potvrđuju ova dva topnima koji se prećutkuju.Šta reći već da u arheologiji danas vlada neviđena zavist, sujeta, diletantizam, uzurpacija, nepozitam i anarhija. Iako u svetu danas postoji čitav niz privatnih preduzeća koja legalno vrše arheološka iskopavanja i učestvuju na tenderima za ispitivanja duž trasa autoputeva i sličnih radilišta, dotle je kod nas arheologija zakonom pretvorena u privatnu prćiju Arheološkog instituta, fakulteta i muzeja koji su pretvoreni u stovarišta neobrađenog materijala koji na obradu čeka decenijama, a u nekim slučajevima i duže od jednog veka.

Vrujci

Vrujci

Davanje izjava a još ništa nije obrađeno je samo šamaranje nauke.Pravi naučni radnik.onaj koji svoju nauku temelji na argumentima,neće pogriješiti ako je njegovo naučno djelo utemeljeno na onome što je otkrio ili u samoj onomastici toga kraja.Ovo oobito važi za arheologe koji prikrivaju ono što su iz semlje iskopali ili nad zemljom otkrili.Zlonamjerno prekrajanje i falsifikovanje služi samo politici za koju rade što se očigledno vidi u izjavama arheologa.Međutim ako  Bošnjaci neće da se bave svojom historijom to uvjek koriste oni koji je prisvajaju i prekrajaju onako kako oni žele.Stećk je sigurno kamen međaš srednjovjekovne Bosne ispod kojeg leži dobri Bošnjanin.Nemanjići su prvi koji započinju genocid nad jednim autohtonim narodom na teritoriji Sandžaka,u želji da se to prikrije ponovo se svojata sve ono što pripada tom narodu.

Tako da i nekropole stećaka ili se uništavaju ili se  prisvajaju.Tačno je da se na kraju tih nekropola negdje pronađu krstače a negdje i nišani,isto kao što su pored Petrove crkve pronađeni grobovi sledbenika Islama kojih nažalost danas više nema.Nema više ni stele koja je pronađena u selu Radohovci,veoma je bitno istaći da je bila iz III  stoljeća.Ništa bolje nije prošla ni stela iz Boroštice i tako redom sve do uklanjanja urni u muzeju Ras koje pripadaju Ilirskim plemenima.Na kraju bih postavio pitanje ako se tvrdi da su (bogomili) dobri Bošnjani uništeni i da ih više nije bilo, protiv koga je to Đurađ Branković sa tri hiljade vojnika koje je dobio od Turaka,pod zapovešću Avraneza,došao u Rašku  1409 godine mjeseca Marta i punih šest mjeseci žario i palio tu oblast koja se nije htjela predati.Dali se to nijesu hteli predati Dobri Bošnjani starosjedilački narod Sandžaka.

Aličković V. Sulejman


Važna urednička napomena: Postavljene informacije, subjektivne napomene i stavovi izraženi u ovom članku su isključivo autorovi, tj. izvora i nužno ne predstavljaju uredničku politiku ili stav nezavisnog portala www.camo.ch.