Sultan Sulejman je nad Vrbasom podigao Carevu džamiju

Tragovi veličanstvene dinastije zapisani u arhivima

Nekadašnji izgled Gornjeg Šehera / FOTO: Arhiva

Jedan od prvih objekata koji je izgrađen odmah po dolasku Osmanlija u Banju Luku, bila je džamija sultana Sulejmana Veličanstvenog. Smještena je u Gornjem Šeheru, kolijevci ljepotice nad Vrbasom. Podignuta je oko 1528. godine, ime joj je bilo Hunkarija (Hunćarija) ili Careva džamija, a zidana je na ime sultana Sulejmana Veličanstvenog (1520-1566.).

Perzijski jezik

Graditeljskih tragova ove džamije, prema dostupnim materijalima, nema još od 1957. godine, ali su njena historija i arhitektura cjelovito opisane u arhivima islamske kulture Bosne i Hercegovine.

Hadži Mehmed ef. Mujezinovć, profesor-konzervator Zavoda za zaštitu spomenika kulture BiH, pisac, prevodilac i istaknuti kulturni radnik ove zemlje, još 1977. godine u drugoj knjizi "Islamska epigrafika Bosne i Hercegovine" (IP "Veselin Masleša" Sarajevo), detaljno govori o ovom objektu.

 

Prikaz iz banjalučke čaršije

 

Utvrda i trgovište pod imenom Banja Luka spominju se prvi put 1494. godine, u današnjem Gornjem Šeheru. S tog mjesta počinje i razvoj Banje Luke pod turskom upravom, od 1528. godine osvajanja.

- U centralnom dijelu Gornjeg Šehera podignuta je prva džamija  na ime sultana Sulejmana Veličanstvenog (1520-1566.), pa je otuda ova džamija dobila i ime Hunkarija (Hunćarija) ili Careva džamija. Kada je kasnije u njenoj blizini sagrađena i druga džamija, Hunkarija je tada nazvana Atik ili Stara džamija - zapisao je Mujezinović, navodeći da je s izgradnjom Sulejmanove džamije rođena i prva mahala.

Epigrafski materijali u Banjoj Luci, navodi autor, sačuvani su u malom broju. No, ipak oni, kako napominje, ukazuju na iznimno važne činjenice za BiH. Hronogrami otkrivaju imena pjesnika na orijentalnom jeziku, njihove natpise na arapskom, čak i perzijskom, i to uglavnom na džamijama. Ističu se pjesnik Sipahija, autor hronograma na Ferhadiji ili Nazif, autor natpisa na Carevoj džamiji.

- Putopisac Evlija Čelebija (1660.) napisao je da je to lijepa građevina, stradala, po svoj prilici, upadom austrijskih četa u Banju Luku 1688. godine. No, nakon toga, ponovo je podignuta, više puta obnavljana i popravljana - navodi Mujezinović, obrazlažući to  dokumentima, odnosno kaligrafskim zapisima ispisanim crnim tušem (murećefom) na papiru zalijepljenom na dasci s potpisom Hadži Elči Ibrahim-paše, muhafiza Bosne iz 1116. godine.

Namjesnik Bosne

Na zapisu je stajala 1116. godina, napominje autor knjige, odnosno pobliži datum 5. ševala 116. hidžretske godine, što se u potpunosti poklapa s vezirovanjem Elči Ibrahim-paše u Bosni, kada je bio namjesnik Bosne od 6. marta 1704. do konca avgusta 1705. godine.

Oko Hunkarije se formirala i prva banjalučka čaršija, mahala koja je sezala niz Vrbas, sve do ušća potoka Suturlije, poznata kasnije kao Careva mahala.

U džamiji su ostala tri zapisa o obnovi, odnosno pored Elči Ibrahim-pašinog, i hronogram o obnovi Careve džamije iz 1240. hidžretske godine (1824/1825. godine n.e.), koju je finansirao Siri Selim-paša (namjesnik u Bosni bio od 28. 11. 1822. do 12. 5. 1826. godine), te zapis Siri Selim-paše iz 1241. hidžretske godine. Ove podatke autor nalazi i u djelu „Banja Luka pod turskom vladavinom - Naše starine - O carevoj džamiji" A. Bejtića iz 1953. Interesantno je da autor tvrdi da uz Sulejmanovu džamiju nije bilo groblja.

Ibrahim mirotvorac


Elči hadži Ibrahim-paša, rodom iz Argiboza s istoimenog otoka na istočnoj strani Grčke, travnički je sahib i dobrotvor koji se prvi put u historiji spominje 1684. godine kao privatni haznadar (rizničar) na dvoru sadri-azama Kara Ibrahim-paše.

Koliko je njegova vojnička i diplomatska karijera bila zapažena, pokazuje podatak da ga nakon sklapanja Karlovačkog mira 26. januara 1699. godine imenuju na čelo mirotvorne delegacije upućene na austrijski dvor. Tada dobiva i atribut "elči", što u prijevodu s turskog znači mirotvorac.

Travniku daruje medresu i u njoj osniva biblioteku, a potom jednu tekiju i mekteb, han, veliku kahvanu sa šest dućana, četiri mesarske radnje, pekaru, berbernicu, tabhanu, potkivačku radnju.  

Karijeru je završio u Beogradu kao muhafiz, zapovjednik tvrđave.


ZA DNEVNI AVAZ,
15.10.2013.  | Autor: V. STEVANOVIĆ


Važna urednička napomena: Postavljene informacije, subjektivne napomene i stavovi izraženi u ovom članku su isključivo autorovi, tj. izvora i nužno ne predstavljaju uredničku politiku ili stav nezavisnog portala www.camo.ch.