"Ostaci zaklanog naroda"

Politicko obrazovanje Milana Babica zapocelo je ispod duda u basti njegovih roditelja u selu Vrlika. Tu je, kao djecak, stekao dvojni instinkt nepovjerenja i straha, i u svom umu stvorio nesalomljivu sponu izmedju svog sopstvenog opstanka i opstanka srpske nacije:

1990. moji najblizi susjedi bili su veoma aktivni u formiranju ogranka HDZ-a u mom selu. Njihov otac bio je 1941. godine sef ustaske uprave u selu. U ljeto 1941. on je doveo grupu ustaskih ubica da pokolju moju porodicu. Moj otac je tada imao 12 godina i spasao se, samo zato sto je porodica pobjegla od kuce.

Kada je taj covek dosao da poubija cijelu porodicu i nikog nije nasao uzeo je iz kuce veliki noz za sjecenje. Upotrijebio ga je, da duboko zasijece dud u nasoj basti. Drvo je od tada poraslo, ali je oziljak ostao. A nama, djeci rodjenoj posle rata, pokazivali su drvo - i oziljak.

Babic je rodjen 1956. godine - petnaest godina posto je oziljak napravljen i skoro deceniju posto su Titovi partizani pobjedonosno - zvanicnim jezikom posljeratnog komunistickog rezima - ujedinili jugoslovenske narode u bratstvo i jedinstvo. Ali, prenosenje oziljaka (u Babicevom slucaju i doslovno i u prenosnom smislu) s generacije na generaciju bio je tipican atavizam, koji ce karakteristati mentalitet srpskog nacionalizma i, kasnije, sam jugoslovenski konflikt: smisljeno evociranje zvjerstava kojih se zivi odavno ne sjecaju; namjerno izazvana paranoja pothranjivana je glasinama i mitovima barem u istoj mjeri u kojoj i historijskom realnoscu; koriscenje proslosti kao oruzja u konfliktu i, kasnije, u ratu; i, iznad svega, ono sto je zajednicko komunistickim drustvima u cijelom svijetu, sublimacija individualnog identiteta u kolektivni - u ovom slucaju, identitet srpske nacije.

Kada je Milan Babic poceo javno da govori o genocidu i fasizmu, on se obracao ne samo realnom iskustvu, vec i narodnom vjerovanju, po kojem je sudbina Srba da ih napadaju kod kuce, izdaju u inostranstvu i ostavljaju da se sami brinu o svojoj sudbini.

Medjutim, nisu sva zvjerstva nestala iz zivog sjecanja. Ljeto 1941. godine, duboko se utisnulo u svijest Srba u Krajini. Aprila te godine, sile Osovine napale su i podijelile Jugoslaviju. U Hrvatskoj i Bosni, hrvatski fasisti predvodjeni Antom Pavelicem, proglasili su Nezavisnu Drzavu Hrvatsku (NDH), s pronacistickim rezimom Pavelicevog ustaskog pokreta koji je dvadesetih i tridesetih godina cinila grupa terorista van zakona, koji su ziveli uglavnom u inostrantsvu. Pavelic je objavio svoju namjeru da stvori cistu hrvatsku nacionalnu drzavu. U ustaskoj retorici, Srbi su bili ili rasno inferiorni ili - bez obzira na ociglednu kontradikciju - propali Hrvati koji su izdali svoju naciju stranim interesima, prelaskom u pravoslavno hriscanstvo. Paveliceve ustaske snage, obucene u krakteristicne crne uniforme koje su se ponovo pojavile 1991, krenule su u pokolj, sravnjujuci sa zemljom srpska sela, sakupljajuci i ubijajuci stanovnike, nekad u njihovim mjestima, a nekad su ih tovarili na kamione i odvozili u udaljene dijelove u unutrasnjosti. U najstravicnijim slucajevima, zakljucali bi cjelokupno stanovnistvo nekog sela u lokalnu pravoslavnu crkvu koju bi zatim zapalili. Niko ne zna koliko je tamo bilo zrtava; broj je jos uvijek sporan. Ali nema sumnje da su stotine hiljada Srba umrle ili u koncentracionim logorima, ili od ruku ustaskih eskadrona smrti. Cesto su zrtve sahranjivane u otvorenim jamama o kojima se, u cilju ocuvanja bratstva i jedinstva, nikada nije govorilo u Titovoj Jugoslaviji - bar ne javno. S ozivljavanjem nacionalizma devedesetih godina, masovne grobnice su otkopane s velikom pompom i politickim simbolizmom.

Nacin na koji je Pavelic zelio da stvori svoju etnicki cistu teritoriju, bilo je unistenje Srba kao naroda. Receno njegovim rijecima, koje, cak i 1990. unose duboko i trajno osjecanje straha medju Srbe, on je nastojao da "ubije trecinu, protjera trecinu i trecinu pokrsti (u katolicanstvo)". Nacionalnim liderima bilo je lako da evociraju uzase iz 1941. i, medju Srbima, probude zelju za osvetom zbog stradanja u proslosti. Posljednji put kada je postojala nezavisna Hrvatska, tvrdili su oni, Srbi su se spasli od istrebljenja samo uzevsi oruzje u ruke. Stanovnici Krajine bili su potomci onih koji su prezivjeli boreci se - ostaci zaklanog naroda. Istorijsko sjecanje na nezavisnu Hrvatsku, drzavu koja se protezala na istok cak do rijeke Drine - granice Bosne sa Srbijom - doprinijelo je, da se Srbi koji zive zapadno od rijeke smatraju najugrozenijim od svih. Za njih je zahtjev za stvaranje jedinstvene drzave, koja bi obuhvatila sve Srbe, imao posebnu privlacnost.

Rijec Krajina dolazi od 'srpsko-hrvatske' rijeci kraj. Naziv oblasti Vojna Krajina oznacavao je vojnu granicu. To je jedna od velikih geostrategijskih granicnih linija u evropskoj historiji, preko koje su se naizmjenicno prelijevale zaracene vojske otomanske i austrougarske imperije. Austrijanci su stvorili Krajinu. Regrutovali su pravoslavne hriscane koji su pobjegli od otomanskog porobljavanja u Srbiji i nastanili ih tu da obradjuju zemlju i budu stalna odbrambena barijera otomanskoj ekspanziji. Za uzvrat, krajinski Srbi su imali autonomiju, i bili potcinjeni neposredno carskoj vlasti u Becu, a ne Zagrebu ili Budimpesti. Tako su krajinski Srbi od svog samog pocetka objedinjavali dvije karakteristike koje ce se ponovo pojaviti na jugoslovenskoj pozornici 1990, i to u zestokoj formi: snazan ponos na lokalnu nezavisnost i spremnost da se odusevljeno late oruzja.

Pocetkom 1990. Milan Babic je jos bio mladi provincijski zubar u gradu koji je vecini Jugoslovena bio poznat samo kao zeljeznicko raskrsce. Knin je osamljeno mjesto u izolovanoj, erozivnoj, neplodnoj pustari hrvatskih dinarskih planina. Krajina je zaledje razvijene jadranske obale, sa kojom je vjekovima bila vezana trgovinskim i bracnim vezama. Knin i Krajina su, ekonomski gledano, sastavni dijelovi juzne Hrvatske. Srbi iz Krajine govore zapadnom varijantom srpsko-hrvatskog jezika i pisu uglavnom latinicom. Sa druge strane, Hrvatskoj je potreban Knin kao vitalno zeljeznicko i putno raskrsce koje Zagreb povezuje sa jugoistocnom obalom. Medjuzavisnost Krajine i ostalog dijela Hrvatske bila je ocigledna decenijama. Jedno bez drugog je bilo ekonomski neodrzivo.

Babic nije licio na ratnika. Njegovo djecacko, okruglo lice, meka i blijeda koza i naocari uokvirene zicom davali su mu skoro andjeoski izgled. Babic je bio beznacajna, nezapazena licnost na marginama vladajuce hrvatske komunisticke partije. Raskinuo je s partijom 1989, s namjerom, bar u pocetku, da stvori novu politicku organizaciju. Njegove ambicije bile su skromne. On je imao na umu lokalnu partiju koja bi se zvala Demokratska zajednica Knin. Iako je bio pretezno nastanjen Srbima u Kninu je zivjelo i mnogo Hrvata. Partija iz Babicevih ranih aspiracija nije imala eksplicitnu nacionalnu orijentaciju.

Ali, kada se pokazala radikalno nova alternativa, Babic ju je prvi zgrabio, a zatim prisvojio i konacno preoblikovao po svome.

Cak i prije nego sto su, prethodne godine, osnovali sopstvenu partiju Srbi su, dok su jos uvijek odjekivale Miloseviceve zestoke rijeci sa Gazi-mjestana, 9. jula odrzali miting. Ovu proslavu seststote godisnjice bitke na Kosovu organizovali su hrvatski komunisti. Njihova poruka na ovom mitingu bila je potpuno drugacija. Oni su porucivali da buducnost zavisi od zajednickog ostanka u Jugoslaviji. Ali program je prekinula grupa lokalnih Srba koje je predvodio Jovan Opacic, sluzbenik. rekao je masi da bi Srbi trebalo da se manu mita o Jugoslaviji. Trebalo bi da usmjere svoje snage na jacanje srpskog politickog i duhovnog identiteta.

• Historija Bosne i Hercegovine