Alfred Nobel (1833-1896)

100 godina Nobelove nagrade!
Nekako se neprimjetno u nedelju 7. oktobra 2001, po stoti put 'desava Nobelova nagrada'.

Sve nagrade, za medicinu, literaturu i t.d. su po dva miliona maraka (jedan milion Euro). Nagradu mogu dijeliti do tri osobe. Nagrade se dodjeljuju po tradiciji 10.decembra, na dan smrti Alfreda Nobela (1833-1896).

Alfred Nobel

Alfred Nobel je bio covjek pun protivrijecnosti i po osudi biografa, usprkos njegovim naucnim i preduzetnickim uspjesima - bio je jedan usamljen i slomljen covjek. Rodjen 1833.g. u preduzetnickoj stokholmskoj familiji, uspio je nakon pronalaska dinamita postati poznat i bogat.

Uspostavio je laboratorije i svoja preduzeca u vise od 20 zemalja sirom svijeta. Prijavio je preko 350 patenata i na kraju je testamentom ostavio davati sve do danas dodjeljivanje Nobelovih nagrada.

Privatni zivot nije prolazio tako lako. Nesrecne ljubavi, prije svega Bertha von Suttner koja je pratila njegov zivotni put. Vec kao odrastao, Nobel nije pokazivao samo afinitet onome cime se zanimala njegova familija, naime hemijom i tehnikom, vec je otkrio veliku ljubav za literaturu.

Njegov otac, pionir u tehnici eksploziva i naoruzanja, salje ga na visegodisnja putovanja kroz velike labaratorije Svedske, Njemacke, Francuske i USA. Uskoro njegov put i glavno zanimanje ide u pravcu razvoja dinamita: 1866 pronalazi da se moze visokoeksplozivni Nitroglicerin kontrolisati kroz dodavanje nekih sastojaka. Iniciranje sa inicijalnim kapslama pripada, takodjer Nobelovim otkricima koja su tehniku kod eksploziva - revolucionirala.

Kao 40-godisnjak postaje svjestan da je usamljen i daje ponudu u novine na koju se javlja aristokratkinja zeljna novcane nezavisnosti Bertha Kinsky koja postaje njegova privatna sekretarica i kratko nakon toga se udaje za grofa Arthura von Suttnera. Alfred se time osjeca jako pogodjenim, odbijenim.

Nobel je umro 1896 ne dozivjevsi upotrebu eksploziva u prvom svjetskom ratu.

Nosioci Nobelove nagrade

Spoznaje koje promjenise svijet

Mnogi naucnici nisu dobili nagrade za svoja djela i otkrica. Razlog je jednostavan - za njihova podrucja nema Nobelove nagrade. Tako nisu pocasceni matematicari. Niti je Christiaan Barnard za svoju prvu transplantaciju srca dobio tu nagradu kao ni Siegmund Freud za psihoanalizu.

Mnogi 'Nobelovci' su stvorili teoretske osnove za razvoj fizike, hemije i medicine. Ovdje cemo navesti neke naucnike cija otkrica nalaze direktnu upotrebu u svakodnevnom zivotu:

Wilhelm Conrad Röntgen (Fizika 1901): Univerzalni fizicar koji je otkrio po njemu nazvano rentgensko zracenje, koje je on nazvao X-zracenje.

Emil Adolph von Behring (Medicina 1901): Ucenik Roberta Kocha razvio je vakcinu protiv difterije i tetanusa i kotira kao pionir vakcine.

Antoine Henri Becquerel i bracni par Curie (Fizika 1903): Fizicari koji su otkrili radioaktivnost. Marie Curie je dobila 1911 jos jednu Nobelovu nagradu za hemiju.

Robert Koch (Medicina 1905): Lijecnik koji je pokazao prvi puta da su bakterije uzrocnici bolesti. Otkriva uzrocnika Bedrenice, tuberkulose i kolere.

Paul Ehrlich i Ilja Iljitsch Metschnikow (Medicina 1908): Obadva medicinara su se bavili pitanjem odbrane od bolesti. Zajedno sa Sahatschiro Hata, Ehrlich otkrivaju i usavrsavaju (1909) sredstvo protiv sifilisa, prvi hemijski medikament protiv infektivnih bolesti.

Karl Ferdinand Braun i Guglielmo Marconi (Fizika 1909): Stvaraju osnove bezicne telegrafije. Braun, osim toga, stvara osnove za televizijske 'katodne cijevi'.

Max Planck (Fizika 1918): Planck pronalazi da energija moze samo odredjene vrijednosti primiti. To je dovelo do razvoja kvantne teorije i otkrica jedne nove prirodne konstante (Planckovog quantuma djelovanja). Time je postavio temelje modernoj fizici i mehanici na kojoj se baziraju mnogi aparati kao sto je to kompjuter, mikrovalne peci i t.d.

Fritz Haber (Hemija 1918): Njegova 1908 zavrsena visokotlacna sinteza amonijaka vodi primjeni Haber-Bosch procesa, time i prve 'zelene revolucije'

Albert Einstein (Fizika 1921): Slavan po svojoj "teoriji relativiteta" i iz nje izvedene formule E=mc2 (Energija je jednaka masa puta brzina svjetlosti na kvadrat), ali dobiva Nobelovu nagradu za rad na kvantnoj teoriji.

Adolf Friedrich Johann Butenandt i Leopold Ruzicka (Hemija 1939): Otkrivaju vazne seksualne hormone i sintetisu ih. Decenijama kasnije, ta spoznaja vodi razvoju anti-bebi pilule.

Otto Hahn (Hemija, 1944): Hahn otkriva zajedno sa Lise Meitner bezbrojne radioaktivne elemente. Zajedno sa Strassmannom dijeli ciljano 1938 jezgro atoma a pripremu pravi Enrico Fermi (Nobelova nagrada 1938), te tako omogucava vojno i civilno iskoristavanje atomske energie.

Alexander Fleming, Ernst Boris Chain i Howard Walter Florey (Medicina 1945): Odlikovani nagradom za otkrice i sintezu penicilina. Time se postavili temelje danasnjoj obradi antibioticima.

Linus Pauling (Hemija 1954): Nagrada koju dobiva na radu o prirodi hemijskih jedinjenja. Zbog svog angazmana protiv atomskog oruzja dobiva Nobelovu nagradu za mit 1962. godine.

John Bardeen, Walter Houser Brattain i William Bradford Shockley (Fizika 1956): Razvili na temelju kvantne mehanike transistor. John Bardeen dobija 1972 drugu Nobelovu nagradu iz fizike.

Frederick Sanger (Hemija 1958): Objavio izmedju 1945 i 1953 proteinsku sekvencu inzulina. 1980 dobiva sa drugim istrazivacima drugu Nobelovu nagradu iz Hemije za sekvenciranje nasljednih materijala DNA.

Francis Crick, James Watson i Maurice Wilkins (Medicina 1962): Otkrivaju strukturu nasljednog materijala DNA dajuci time temelje modernoj genetici.

Karl Waldemar Ziegler i Giulio Natta (Hemija 1963): Hemijska sinteza uz pomoc njihovih katalizatora koja ce postati temeljom za danasnju proizvodnju plastike i umjetnih materijala.

Karl von Frisch, Konrad Lorenz i Nikolaas Tinbergen (Medicina 1973): Biolosko ponasanje zivotinja. Karl von Frisch je postao poznat po otkrivanju "Plesa pcela". Konrad Lorenz postaje poznat po slavnim sivim guskama sa kojima je obradio instinktivno ponasanje.

Michael Smith i Kary Banks Mullis (Hemija 1993): Razvili odlucujucu metodu ciljanog razmnozavanja nasljednog materijala DNA izvan zivog bica. Ta polimericna lancana reakcija (nazvana PCR metoda) je postala temeljnom metodom genetskog otiska .

Paul J. Crutzen, Mario José Molina, Frank Sherwood Rowland (Hemija 1995): Sa otkricem da FCKW unistava ozonski omotac, polozili su temelje zabrane proizvodnje i upotrebe FCKW, a time i zastite zemlje od sunca.

Stanley B. Prusiner (Medicina 1997): Dobiva Nobelovu nagradu za rad na kako ih je on nazvao - Prionima. Radi se o proteinima koji imaju infekciozno djelovanje koje prouzrokuju oboljanja mozga, kao sto je K-Jakob-bolest kod ljudi ili BSE kod goveda.